Sống lâu năm, gắn bó với Hà Nội như là đã mang trong mình hồn vía của Hà Nội,
Hà Nội quả là một miền đất có sức hút mọi tinh hoa, vẻ đẹp bốn phương về phía mình rồi phả hồn về phía Hà Nội vào, tạo ra hình dáng, chất lượng mới, kể từ con người đến mọi vật phẩm của xã hội. Nho nhỏ là cái kẹo, bộ quần áo cho trẻ em. Lớn hơn là những sáng tạo khoa học - văn học nghệ thuật mang dấu ấn Hà Nội - từ Hà Nội.
Nhìn cung cách ăn mặc, nói năng, đi đứng của một người đi bộ, đi xe máy hay ngồi trong ôtô, tàu hoả, ta có thể biết được người ấy có phải là người Hà Nội hay không.
Từ nửa đầu thế kỷ 20, các cô gái là nữ sinh, con của gia đình có nền nếp, cô nào cũng biết trang điểm, làm đẹp, rất xinh tươi. Con gái Hà Nội thướt tha áo dài, song không ưỡn ẹo khoe thân thể. Đi guốc không lê. Đi dép không nhảy. Không ăn mặc loè loẹt. Con trai, đàn ông thì nhã nhặn, lịch thiệp, dù là người có võ cũng không gân guốc, hung hăng. Vào chốn đông người thì nam giới nhường phụ nữ. Người Hà Nội là thế.
Hà Nội có rất nhiều thứ tinh xảo, đẹp, hấp dẫn, thiết thực mà không đắt tiền. Mấy năm cuối thập kỷ 1950, sau ngày giải phóng Thủ đô ít lâu, tôi lần nào từ nơi tỉnh lẻ về Hà Nội, cũng gặp mấy anh khắc bút ngồi vỉa hè, cột điện phố Hàng Gai để khắc tên vào bút máy, khồng phải chỉ cho tôi mà cho nhiều bạn bè, người quen.
Chữ khắc trên thân bút rất đẹp. Người hành nghề áo quần lịch sự, không bày biện lấn chiếm vỉa hè. Mấy anh ấy chỉ ngồi vào một chỗ vắng để làm việc. Khắc xong là đứng lên, di chuyển chỗ ngồi, không có biển hàng, chỉ cầm trên tay nắm bút máy có khắc chữ. Ai cần khắc thì rút bút máy ra rồi cả hai cùng ngồi xuống.
Lại nhớ một dạo Hà Nội rộ lên kiểu guốc mộc “đốt lửa” khắc hoa văn. Kiểu guốc đi cả vào Sài Gòn và nhiều tỉnh khác, được các cô, các chị thích dùng.
Hà Nội chính là nơi khởi xướng nhiều thứ mới cho tuổi trẻ. Nhiều quần áo nam, nữ được “cải biên” và “sáng chế” tại các hiệu may có “gốc” là từ Hà Nội. Còn có những thứ rất bình thường như thuốc chữa bệnh chàm cho trẻ em còn bú mẹ, cũng chỉ ở phố Lương Văn Can - Thuốc Bắc mới có. Về Hà Nội, nhiều người ở nhiều nơi có thể mua được nhiều thứ theo ý thích. Trước năm về nhập khẩu ở Hà Nội từ nơi dạy học, nhiều ngày chủ nhật tôi đạp một hơi 76km từ Hoà Bình về Phố Huế chỉ để ăn một bát phở, xem phim, uống tách cà phê ở Phố Huế.
Những năm 1968-1970, từ nơi sơ tán tránh bom đạn Mỹ về Hà Nội vào ban đêm, đi qua phố nào cũng thấy có các em nhỏ ra ngồi dưới chân cột điện đèn đường để học bài. Có thầy cô giáo cũng ngồi chấm bài dưới chân cột đèn vào ban đêm như thế. Để nếu có báo động thì xuống hầm trú ẩn kịp thời. Vào đêm, trên đường phố vắng tanh vẫn gặp các đồng chí công an.
Mai Anh
